Turecka dyplomacja dróg i meczetów
Republika Turcji posiada wyjątkowe położenie geograficzne. Umiejscowienie Anatolii
na styku kontynentów wykorzystywane było w celach handlowych już od czasów starożytnych. Aby móc czerpać pełnię korzyści z przecinania się strategicznych węzłów komunikacyjnych, konieczna była rozbudowa infrastruktury. Już za czasów Turków Seldżuckich powstały pierwsze karawanseraje – miejsca przystanku podróżujących kupców. Obecnie Turcja posiada jedną z lepiej rozwiniętych sieci dróg w regionie. Nie dziwi zatem fakt, że w państwie
tym działa szeroka sieć firm budowlanych. Spośród największych holdingów tej branży warto wymienić chociażby:
Powyższe przedsiębiorstwa w okresie 1970-2021 odpowiedzialne były za realizację ponad 11 tysięcy projektów[1]. Jak podaje rządowa agencja Investment and Finance Office
of the Presidency of the Republic of Türkiye suma wartości kontraktów o partnerstwie publiczno-prywatnym (PPP) w latach 1986-2024 sięgnęła 215 miliardów dolarów[2]. Ankara skutecznie wykorzystuje potencjał swoich krajowych kontrahentów konstrukcyjnych, tworząc
z nich towar eksportowy. Holdingi tej branży o kapitale tureckim znane są bowiem na całym świecie, czego przykładem jest umiejscowienie 45 z nich na globalnej liście 250 największych firm budowlanych[3]. Poza projektami związanymi z infrastrukturą tworzą one mieszkania, elektrownie, akomodację turystyczną czy wreszcie lotniska. Na szczególną uwagę zasługują nowo powstałe porty lotnicze zarówno w Turcji, jak i poza granicami państwa. Dowodem
na sprawną realizację konstrukcji dużych rozmiarów jest otwarte w 2018 r. lotnisko
w Stambule – Istanbul Grand Airport (IGA). Budowa hubu komunikacyjnego
o tak strategicznym znaczeniu trwała zaledwie 4 lata. Szacuje się, że jest ono w stanie obsługiwać około 90 milionów pasażerów rocznie[4]. Przedsięwzięcie realizowali tureccy kontraktorzy, w tym Limak Holding czy Kalyon Holding. Tureckie przedsiębiorstwa budowlane rozszerzają swoje portfolio o budowę od podstaw, rozbudowę i renowację portów lotniczych również za granicą[5]. Spośród najważniejszych projektów tego typu warto wymienić:
Agencja Turkish Contractors Association, podlegająca pod Ministerstwo Handlu Republiki Turcji, podaje szczegółowe dane dotyczące inwestycji zagranicznych w sektorze budowlanym w poszczególnych państwach[6]. Kształtują się one na następującym poziomie:
Republika Turcji posiada także szereg inwestycji związanych z odbudową zabytków
z okresu Imperium Osmańskiego. Wykorzystywanie argumentów historycznych w polityce zagranicznej tego państwa związane jest z przyjęciem wizji neoosmańskiej. Zakłada ona czerpanie i odwoływanie się do czasów imperialnych w kwestiach związanych z dyplomacją. Implementacja tej idei jest widoczna również w tureckim przemyśle budowlanym. W tym celu wykorzystano organizacje rządowe związane z tą branżą, którym zlecono aktywny udział
w projektach restauracji obiektów kultury osmańskiej. Aby skuteczniej realizować te plany
w polityce zagranicznej, władze AKP w 2008 r. wzmocniły pozycję Tureckiej Agencji Współpracy i Koordynacji (TİKA), która stała się narzędziem wpływającym na kształtowanie relacji międzynarodowych Ankary. Przy pomocy tej instytucji zrekonstruowano miejsca takie jak:
Odbudowa zabytków osmańskich ma na celu przede wszystkim bilateralne zbliżenie państw do siebie. Turcja działaniami tymi ociepla swój wizerunek na Bliskim Wschodzie
i Bałkanach, co sprzyja nie tylko rozwojowi wzajemnych stosunków, ale także oddziałuje korzystnie na handel zagraniczny. Świadczyć o tym może suma eksportowanych dóbr, takich jak tekstylia i urządzenia elektroniczne, do krajów Bałkanów Zachodnich. Przychody Turcji
na rok 2025 w tej kategorii wynoszą: 919 milionów dolarów w Albanii, 791 milionów dolarów w Kosowie czy 712 milionów dolarów w Bośni i Hercegowinie[8]. Poza samą wymianą towarową, Ankara rozbudowuje infrastrukturę drogową tychże państw, czego przykładem
jest współudział w powstaniu tzw. Autostrady Pokoju, na trasie Belgrad-Sarajewo[9]. Rozwój tureckich inwestycji na Bałkanach ma stwarzać warunki konkurencyjne dla ofert Unii Europejskiej i przyczynić się do zacieśniania relacji z państwami tego obszaru. Turcja, wykorzystując potencjał swoich przedsiębiorstw budowlanych oraz szybkie tempo ich pracy,
tworzy alternatywę dla krajów bałkańskich, które nie są już uzależnione
od długiego czasu realizacji projektów współfinansowanych ze środków unijnych.
Bliski Wschód, zgodnie z poglądem neoosmańskim, stanowi strategiczny obszar
dla Republiki Turcji. Dlatego właśnie z perspektywy tego państwa ważne jest utrzymywanie stałych i możliwie bliskich kontaktów z aktorami regionalnymi; na wyszczególnienie zasługują przede wszystkim relacje z Libią, Syrią i Palestyną. Inwestycje z zakresu branży budowlanej w tych krajach umotywowane są politycznie i wiążą się z zacieśnianiem stosunków ze strategicznymi partnerami Turcji.
W okresie Arabskiej Wiosny państwo tureckie zaangażowało się w trwające wojny domowe, opowiadając się po stronie ugrupowań islamistycznych. Przykładem tych działań
jest poparcie, jakie AKP udzieliła władzom Rządu Zgody Narodowej (GNA) w Libii. Porozumienie z tym ugrupowaniem umożliwia Turcji pozyskanie strategicznego sojusznika, dysponującego zasobami ropy naftowej. Dodatkowo strona turecka wykorzystała potencjał swojego sektora budowlanego, podpisując liczne kontrakty na terenie utrzymywanym przez GNA. Firmy Libco İnşaat i Cevahir Yapı, podjęły się budowy dróg oraz obiektów infrastrukturalnych w miastach takich jak Al-Bayda, Bengazi czy Tobruk[10]. O zbliżeniu na linii Turcja-GNA świadczyć może wartość projektów inwestycyjnych Ankary, sięgająca 31,4 miliarda dolarów[11]. Wykorzystanie potencjału tureckiego przemysłu budowlanego służy kreacji przyjaznych stosunków z rządem w Bengazi. Z perspektywy Republiki bliskie relacje z GNA umożliwiają także zwiększenie udziałów floty we wschodniej części Morza Śródziemnego. Ich dodatkową rolą jest również przeciwdziałanie układom politycznym Grecji, Cypru i Izraela. Państwa te bowiem, chciały ograniczyć wpływy tureckie na tym obszarze.
W ostatniej dekadzie stosunki turecko-syryjskie cechowały się negatywnym nastawieniem
obu państw wobec siebie. Spowodowane to było trwającą od 2011 r. wojną domową u południowego sąsiada Ankary. Obalenie reżimu Baszara Al-Assada w grudniu 2024 r., otworzyło nowy rozdział w relacjach tych krajów, ponieważ Turcja, opowiedziała się po stronie HTS – islamistycznego ugrupowania opozycyjnego, które wyszło z konfliktu zwycięsko.
Wraz z utworzeniem nowych władz, pod przywództwem Ahmeda Asz-Szary, AKP przystąpiła do zacieśniania współpracy bilateralnej. Jednym z najważniejszych przedsięwzięć Ankary było zobowiązanie się do odbudowy zniszczonej infrastruktury Syrii[12]. Działania te nie tylko wpłynęły pozytywnie na wizerunek Turcji w regionie, ale także przyczynią się do usprawnienia łączności opartej o wykorzystanie drogowych szlaków komunikacyjnych. Tureckie przedsiębiorstwa branży budowniczej zyskują tym samym szereg korzystnych kontraktów. Tempo, w jakim Republika uznała zwycięstwo HTS, świadczy o bliskich relacjach pomiędzy aktorami. Natychmiast przyznano zwierzchność nad państwem syryjskim ugrupowaniu rebelianckiemu, ignorując powiązania jego liderów z Państwem Islamskim. W doktrynie polityki zagranicznej AKP Syria odgrywa kluczową rolę w umocnieniu pozycji Turcji w regionie bliskowschodnim.
Polityka prowadzona przez R.T. Erdoğana znana jest z wyraźnego wsparcia dla sprawy palestyńskiej na arenie międzynarodowej. Począwszy od kłótni z Szimonem Persem,
na szczycie Światowego Forum Ekonomicznego w Davos w 2009 r., stosunki turecko-izraelskie ulegały ciągłemu pogorszeniu. Wraz z rozpoczęciem działań zbrojnych w Strefie Gazy w 2023 r. Ankara zintensyfikowała swoje zabiegi dyplomatyczne nagłaśniające trudną sytuację Palestyńczyków. Polegały one przede wszystkim na dostarczaniu potrzebnej pomocy humanitarnej. Działania te pogorszyły stosunki z Tel-Awiwem. W krytycznym momencie relacje na linii Turcja-Izrael opierały się na wysyłaniu komunikatów grążących wciągnięciem obu państw w konflikt zbrojny. Sygnały te wysyłała zarówno Ankara, pod przewodnictwem prezydenta Erdoğana, jak i Tel-Awiw, za pośrednictwem żydowskiego uczonego i działacza politycznego Meira Marsiego[13]. Momentem przełomowym dla sytuacji w Strefie Gazy było podpisanie porozumień zawartych w Szarm El-Szejk 13 października 2025 r. Przyjęcie dokumentu spotkało się z aprobatą strony tureckiej, która wyraziła aktywną chęć jego wdrażania. Lider AKP oraz minister spraw zagranicznych Turcji Hakan Fidan zadeklarowali pomoc w rekonstrukcji zniszczonych obszarów Palestyny[14]. Warto jednak zauważyć, że szef tureckiej dyplomacji podkreślił konieczność utworzenia międzynarodowego funduszu odbudowy, co wynika przede wszystkim z dużej skali zniszczeń Strefy Gazy[15]. Ponadto Ankara wyraziła chęć wysłania sił wojskowych na obszary zawarte w porozumieniu, w celu monitorowania i utrzymywania pokoju. Działając na rzecz Palestyny, Turcja odbudowuje swoją reputację w regionie Bliskiego Wschodu po niejednoznacznych rezultatach interwencji w czasie Arabskiej Wiosny.
Jak więc można zauważyć, Republika Turcji wykorzystuje potencjał krajowych przedsiębiorstw budowlanych w kreacji polityki zagranicznej. Firmy te, realizując strategiczne kontrakty, przyczyniają się do rozwoju transportu i infrastruktury. Ankara kształtuje swoją pozycję poprzez dyplomację dróg, domów i meczetów, wzmacniając swoją pozycję w regionie. Przykładem tych działań są obszary zarówno Półwyspu Bałkańskiego, jak i Bliskiego Wschodu. Miejsca te bowiem, z perspektywy tureckiego neoosmanizmu, uznano za strategiczne i kluczowe w celu umocnienia swojej rangi na arenie globalnej. Zwiększając swoją obecność gospodarczą w krajach tych regionów, Turcja pokazuje swój potencjał mocarstwa regionalnego. Tym samym polityka R.T. Erdoğana świadczy o chęci zmiany ładu międzynarodowego, w którym państwo tureckie zdobędzie pozycję mocarstwa światowego. Choć dyplomacja AKP nie przyniosła oczekiwanych rezultatów na wszystkich planowanych płaszczyznach, to wykorzystanie krajowych przedsiębiorstw budowlanych wpłynęło korzystnie na relacje zagraniczne z wybranymi partnerami.
Bibliografia
Strony internetowe instytucji państwowych i prywatnych przedsiębiorstw
45 Turkish Construction Firms Listed in World's Top 250 Contractors, Boston Brand Research & Media, 24.08.2024, https://www.bostonbrandmedia.com/news/45-turkish-construction-firms-listed-in-worlds-top-250-contractors dostęp: (16.10.2025).
Infrastructure, Investment and Finance Office of the Presidency of the Republic of Türkiye, https://www.invest.gov.tr/en/sectors/pages/infrastructure.aspx dostęp: (16.10.2025).
Istanbul Airport, Kalyon Holding, https://kalyonholding.com/Construction/istanbul-airport dostęp: (17.10.2025).
Aviation Projects, TAV Construction, https://www.tavconstruction.com/eng/project-airport-list.html dostęp: (17.10.2025).
President Recep Tayyip Erdoğan Inaugurates TİKA Projects in Serbia, TİKA, 06.11.2018 r., https://tika.gov.tr/en/detail-president_recep_tayyip_erdogan_inaugurates_tika_projects_in_serbia dostęp: (20.10.2025).
TİKA's Mosque Restoration Projects, TİKA, 27.03.2013 r., https://tika.gov.tr/en/detail-tikas_mosque_restoration_projects dostęp: (20.10.2025).
Turkey Country Commercial Guide, International Trade Administration, 06.01.2024 r., https://www.trade.gov/country-commercial-guides/turkey-construction-reconstruction dostęp: (16.10.2025).
Turkish international contracting services (1972-2024), Turkish Contrators Association, https://www.tmb.org.tr/en dostęp: (17.10.2025).
Prasa wydania online
Aktas A., Dilara Dincer S., Sharm el-Sheikh pact marks ‘historic signature’ for Gaza, regional peace, says Turkish foreign minister, 19.10.2025 r., https://www.aa.com.tr/en/turkiye/sharm-el-sheikh-pact-marks-historic-signature-for-gaza-regional-peace-says-turkish-foreign-minister/3720774 dostęp: (20.10.2025).
Bosnia: Route set for new Sarajevo-Belgrade highway, Anadolu Ajansı, 27.02.2019 r., https://www.aa.com.tr/en/economy/bosnia-route-set-for-new-sarajevo-belgrade-highway/1403667 dostęp: (20.10.2025).
Çanakcı B., President Erdogan reaffirms Türkiye’s commitment to Sharm el-Sheikh declaration, Anadolu Ajansı, 16.10.2025 r., https://www.aa.com.tr/en/middle-east/president-erdogan-reaffirms-turkiye-s-commitment-to-sharm-el-sheikh-declaration/3718199 dostęp: (20.10.2025).
E. Gjevori, Is Turkiye Israel’s next target in the Middle East?, Al Jazeera, 21.09.2025 r., https://www.aljazeera.com/features/2025/9/21/is-turkiye-israel-next-target-middle-east dostęp: (20.10.2025).
Turkish contractors sign deals for projects in 4 Libyan cities, Hürriyet Daily News, 15.04.2025 r., https://www.hurriyetdailynews.com/turkish-contractors-sign-deals-for-projects-in-4-libyan-cities-208084 (dostęp: 20.10.2025).
Turkish firms move to help restore Syria infrastructure, advance trade, Daily Sabah, 11.07.2025 r., https://www.dailysabah.com/business/economy/turkish-firms-move-to-help-restore-syria-infrastructure-advance-trade dostęp: (20.10.2025).
Türk Şirketleri Libya’da kalkınma hamlesi başlatıyor. A Haber, 15.04.2025 r., https://www.ahaber.com.tr/ekonomi/2025/04/15/turk-sirketleri-libyada-kalkinma-hamlesi-baslatiyor dostęp: (20.10.2025).
Ö. Özkizilcik, L. Kemal, Is a new era of Turkey-Syria economic engagement on the horizon?, Atlantic Council, 24.09.2025 r., https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/is-a-new-era-of-turkey-syria-economic-engagement-on-the-horizon dostęp: (20.10.2025).
[1] Turkey Country Commercial Guide, International Trade Administration, 06.01.2024 r., https://www.trade.gov/country-commercial-guides/turkey-construction-reconstruction dostęp: (16.10.2025).
[2] Infrastructure, Investment and Finance Office of the Presidency of the Republic of Türkiye, https://www.invest.gov.tr/en/sectors/pages/infrastructure.aspx dostęp: (16.10.2025).
[3] 45 Turkish Construction Firms Listed in World's Top 250 Contractors, Boston Brand Research & Media, 24.08.2024, https://www.bostonbrandmedia.com/news/45-turkish-construction-firms-listed-in-worlds-top-250-contractors dostęp: (16.10.2025).
[4] Istanbul Airport, Kalyon Holding, https://kalyonholding.com/Construction/istanbul-airport dostęp: (17.10.2025).
[5] Aviation Projects, TAV Construction, https://www.tavconstruction.com/eng/project-airport-list.html dostęp: (17.10.2025).
[6] Turkish international contracting services (1972-2024), Turkish Contrators Association, https://www.tmb.org.tr/en dostęp: (17.10.2025).
[7] TİKA's Mosque Restoration Projects, TİKA, 27.03.2013 r., https://tika.gov.tr/en/detail-tikas_mosque_restoration_projects dostęp: (20.10.2025).
[8] Bosnia: Route set for new Sarajevo-Belgrade highway, Anadolu Ajansı, 27.02.2019 r., https://www.aa.com.tr/en/economy/bosnia-route-set-for-new-sarajevo-belgrade-highway/1403667 dostęp: (20.10.2025).
[9] President Recep Tayyip Erdoğan Inaugurates TİKA Projects in Serbia, TİKA, 06.11.2018 r., https://tika.gov.tr/en/detail-president_recep_tayyip_erdogan_inaugurates_tika_projects_in_serbia dostęp: (20.10.2025).
[10] Türk Şirketleri Libya’da kalkınma hamlesi başlatıyor. A Haber, 15.04.2025 r., https://www.ahaber.com.tr/ekonomi/2025/04/15/turk-sirketleri-libyada-kalkinma-hamlesi-baslatiyor dostęp: (20.10.2025).
[11] Turkish contractors sign deals for projects in 4 Libyan cities, Hürriyet Daily News, 15.04.2025 r., https://www.hurriyetdailynews.com/turkish-contractors-sign-deals-for-projects-in-4-libyan-cities-208084 (dostęp: 20.10.2025).
[12] Turkish firms move to help restore Syria infrastructure, advance trade, Daily Sabah, 11.07.2025 r., https://www.dailysabah.com/business/economy/turkish-firms-move-to-help-restore-syria-infrastructure-advance-trade dostęp: (20.10.2025); Ö. Özkizilcik, L. Kemal, Is a new era of Turkey-Syria economic engagement on the horizon?, Atlantic Council, 24.09.2025 r., https://www.atlanticcouncil.org/blogs/menasource/is-a-new-era-of-turkey-syria-economic-engagement-on-the-horizon dostęp: (20.10.2025).
[13] E. Gjevori, Is Turkiye Israel’s next target in the Middle East?, Al Jazeera, 21.09.2025 r., https://www.aljazeera.com/features/2025/9/21/is-turkiye-israel-next-target-middle-east dostęp: (20.10.2025).
[14] B. Çanakcı, President Erdogan reaffirms Türkiye’s commitment to Sharm el-Sheikh declaration, Anadolu Ajansı, 16.10.2025 r., https://www.aa.com.tr/en/middle-east/president-erdogan-reaffirms-turkiye-s-commitment-to-sharm-el-sheikh-declaration/3718199 dostęp: (20.10.2025).
[15] A. Aktas, S. Dilara Dincer, Sharm el-Sheikh pact marks ‘historic signature’ for Gaza, regional peace, says Turkish foreign minister, 19.10.2025 r., https://www.aa.com.tr/en/turkiye/sharm-el-sheikh-pact-marks-historic-signature-for-gaza-regional-peace-says-turkish-foreign-minister/3720774 dostęp: (20.10.2025).
