Republika Turcji obecnie jest jednym z najważniejszych partnerów Federalnej Republiki Somalii w stosunkach zagranicznych. Państwa te czerpią szeroko zakrojone korzyści z pogłębionej współpracy politycznej i ekonomicznej. Dyplomacja Ankary względem Mogadiszu umożliwiła jej stanie się jednocześnie gwarantem bezpieczeństwa, mediatorem w sporach międzynarodowych i wewnętrznych oraz strategicznym inwestorem stymulującym rozwój gospodarczy. W zacieśnianiu wzajemnych relacji pomaga nie tylko chęć zysku oraz podniesienia swojej rangi na arenie globalnej, ale także skuteczna implementacja doktryn islamu w stosunkach zagranicznych.
Historyczne uwarunkowania przyjaźni turecko-somalijskiej
W celu lepszego zrozumienia współczesnego wymiaru przyjaźni Turcji i Somalii należy przytoczyć wydarzenia sięgające czasów Imperium Osmańskiego. Wraz z podbojem Konstantynopola oraz zajęciem Sułtanatu Mameluków, dynastia Osmanoğlu stała się najsilniejszym graczem na arenie bliskowschodniej. Turecka kontrola nad szlakami handlowymi niosącymi dobra luksusowe, takie jak jedwab, kadzidło czy przyprawy, sprawiła, że Europa rozpoczęła poszukiwania alternatywnej drogi do Indii. Proces ten dał początek wielkim odkryciom geograficznym a ostatecznie kolonializmowi.
Portugalia była prekursorem tych działań, dokonując opłynięcia Afryki, a Vasco da Gama założył pierwsze europejskie faktoria handlowe w Indiach. Za sprawą nowych zamorskich terytoriów Portugalczycy zacieśnili kontakty z cesarzami Etiopii, która opierała się najazdom muzułmańskim Sułtanatu Adalu. Lizbona postanowiła wesprzeć afrykańskich chrześcijan w tej walce, wysyłając w 1541 r. krucjatę pod przywództwem Cristóvão da Gama, syna wyżej wspomnianego odkrywcy. Choć siły koalicji były niewielkie, przewaga technologiczna, zapewniona przez europejskie muszkiety, umożliwiła jej odniesienie szeregu zwycięstw w walkach z ludami somalijskimi. Relacje z tych zmagań dotarły do Imperium Osmańskiego, które jednoznacznie opowiedziało się po stronie Sułtanatu Adalu. Pomoc dostarczona przez Osmanów obejmowała ponad 900 żołnierzy wyposażonych w broń palną i działa oraz liczną grupę niewolników zajmujących się zaopatrzeniem. Dzięki temu sojusz muzułmański zwyciężył w bitwie pod Woflą, w której przywódca portugalskiej krucjaty trafił do niewoli i został stracony[1]. Wydarzenia te dały początek współpracy turecko-somalijskiej, opartej o islamskie poczucie wspólnoty oraz sprzeciw wobec europejskich interwencji.
Początek zacieśniania się współczesnych stosunków Turcji z Somalią
W okresie kolonialnym dzisiejszy obszar Somalii został podzielony między trzy imperia, Francję, Wielką Brytanię i Włochy. Zaszkodziło to lokalnej wrażliwej strukturze klanowo-plemiennej, która stanowiła kluczowy element somalijskiej tożsamości. Kiedy państwo afrykańskie odrodziło się na gruzach dawnych europejskich kolonii, przed decydentami stanęło trudne zadanie scalenia zróżnicowanych systemów administracyjnych. W efekcie doprowadziło to do utworzenia rządów dyktatorskich Saida Barre w 1969 r. Polityk ten dążył do zjednoczenia wszystkich ziem zamieszkanych przez Somalijczyków, co wiązało się z wypowiedzeniem wojny Etiopii o region Ogadenu. Przegrana w konflikcie i ucieczka Barre w 1991 r. rozpoczęła proces walk o władzę w kraju pomiędzy licznymi ugrupowaniami klanowymi, które zdestabilizowały państwo.
Sytuacja polityczna Somalii na przełomie XX i XXI wieku cechowała się pogłębioną niestabilnością i długotrwałą wojną domową. Aktywna działalność somalijskich piratów i klęska głodu przyczyniły się do powołania misji międzynarodowych, dążących do przywrócenia ładu, jak chociażby amerykańska operacja Przywrócić Nadzieję z lat 1992-1993 lub operacja Ocean Shield w ramach NATO, której celem było zabezpieczenie szlaków morskich[2]. Interwencje te nie przyniosły jednak jednoznacznie pozytywnych rezultatów. Powodem tego może być niezrozumienie złożonej lokalnej struktury społecznej Somalii oraz próba narzucenia wartości zachodnich przez społeczność międzynarodową.
Republika Turcji zaangażowała się w rozwiązywanie ,,somalijskiego węzła gordyjskiego” już w 2011 r. W przeciwieństwie do innych ważnych graczy, nie zależało jej na demokratyzacji Rogu Afryki, lecz na niesieniu pomocy humanitarnej oraz ogólnej stabilizacji. Czynnikiem dającym przewagę Ankarze nad pozostałymi krajami zaangażowanymi był fakt, że oba państwa są głęboko zakorzenione w religii i kulturze islamu. Implementacja liberalnych doktryn muzułmańskich w polityce wewnętrznej i zagranicznej, prezentowana przez AKP, w połączeniu z poszukiwaniami alternatywnych partnerów do współpracy, umożliwiła Turcji zacieśnianie relacji z Somalią.
Gdy Recep Tayyip Erdoğan rozpoczął w 2008 r. proces pogłębiania stosunków z państwami afrykańskimi, nazywając ten okres ,,rokiem Afryki w tureckiej dyplomacji”, wiele uwagi poświęcono zdestabilizowanej Somalii[3]. Już 19 sierpnia 2011 r. lider AKP udał się z wizytą do Mogadiszu, której celem było dostarczenie potrzebnej pomocy humanitarnej. Podróż ta pozwoliła na znaczne zbliżenie w stosunkach bilateralnych, gdyż zapowiedziano otwarcie ambasady Republiki Turcji w somalijskiej stolicy[4]. Istotnym czynnikiem jest fakt, że premier Erdoğan odwiedził Somalię w okresie ramadanu, co dodatkowo nadaje temu wydarzeniu wymiar symboliczny z perspektywy religijnej. Społeczeństwo tureckie okazało głęboką empatię wobec problemów Somalii, zbierając ponad 115 mln dolarów na pomoc humanitarną[5].
Wymiar tureckiej pomocy udzielonej Somalii
Po wizycie R.T. Erdoğana nastąpiło wyraźne zbliżenie na linii Ankara-Mogadiszu, czego przykładem było udzielenie wsparcia materialnego mającego na celu odbudowę państwa ze zniszczeń wojennych. Wymiar pakietów pomocowych szacuje się na ponad miliard dolarów, co świadczy o dużych zdolnościach Turcji w tym zakresie. Inwestycje realizowano przy pomocy organizacji rządowych, takich jak Turecka Agencja Współpracy i Koordynacji (TİKA), oraz pozarządowych, na przykład Turecki Czerwony Półksiężyc[6].
Środki finansowe, jakich udzieliła TİKA, przyczyniły się do rozwoju zróżnicowanych obszarów strategicznych Somalii. Turcja postanowiła rozpocząć reformy od podstaw, dając początek szkole rolniczej, która została otwarta w 2012 r. i przekształcona w Uniwersytet Zamzam w 2014 r.[7] Obiekt ten miał zapewnić wykształcenie kompetentnej kadry, zdolnej do skuteczniejszego zarządzania ziemią i polami uprawnymi. Ankara w ten sposób zastosowała ,,metodę wędki”, oferując rozwój umiejętności zamiast ,,metody ryby”, polegającej na przekazywaniu potrzebnych do przetrwania środków. Działania te wzbudziły zaufanie strony somalijskiej oraz wspierały jej odbudowę, umożliwiając uniezależnienie się od zagranicznych zasobów. Warto zauważyć, że pierwsi absolwenci tej uczelni, którzy uzyskali stopień inżyniera już w 2018 r., przyczyniają się do rozwoju sektora rolnego w Somalii, borykającej się z niedoborami wody oraz pogarszającą się jakością ziemi uprawnej.
Edukacja na uczelni wyższej wymaga posiadania szeroko zakrojonej wiedzy ogólnej, która wciąż pozostaje ograniczona w społeczeństwie somalijskim, charakteryzującym się wysokim wskaźnikiem analfabetyzmu (46% na 2022 r.)[8]. Turcja zwalcza ten problem poprzez działalność szkół fundacji Maarif, dających możliwość zdobycia wykształcenia już od najmłodszych lat[9]. Atutem tych placówek jest również nauka języka tureckiego, dzięki któremu uczniowie w późniejszych latach otrzymają możliwość studiowania na tureckich uczelniach. Dodatkowo Turcy zaopatrują nauczycieli pracujących w tych ośrodkach zarówno w niezbędne narzędzia, jak i w wiedzę konieczną do zagwarantowania wysokiej jakości kształcenia.
Republika Turcji angażuje się także w inne projekty rozwojowe poza sektorem edukacyjnym. Agencja TİKA koordynuje ponad 500 różnorodnych programów, których celem jest stymulowanie rozwoju różnych obszarów somalijskiej gospodarki. Przykładem tych działań jest budowa szpitala na terenie jednostki wojskowej im. Generała Dauda Abdulle Hirsiego w Mogadiszu. Strona turecka zapewniła nie tylko powstanie tego obiektu, ale także dostarczenie niezbędnego wyposażenia, takiego jak wózki, butle z tlenem czy nowoczesną technologię konieczną do wykonywania zabiegów[10]. Utworzenie tej placówki ma zagwarantować modernizację i poprawę stanu somalijskiej służby zdrowia, która w wyniku działań związanych z wojną domową przez dekady przeżywała kryzys.
Pomoc udzielana przez Turcję ma również za zadanie stymulację rozwoju i pobudzenie przedsiębiorczości Somalijczyków zamieszkujących zarówno miasta, jak i obszary wiejskie. W tym celu TİKA zaangażowała się w inicjatywę budowy mleczarni i fabryki Maras w Mogadiszu[11]. Przedsięwzięcie to ma za zadanie pokazać somalijskim kobietom techniki produkcji wyrobów mlecznych, takich jak lody, sery czy inne przetwory. Na uwagę zasługuje fakt, że towary pochodzące z tego zakładu produkowane są na bazie mleka koziego, które jest bardziej rozpowszechnione w Somalii. Inwestycja ta wpływa korzystnie na rozbudowę lokalnych biznesów oraz umożliwia zdobycie pracy z regularnym wynagrodzeniem, pozwalającym na utrzymanie rodziny. Dodatkowo to przedsiębiorstwo przyczyni się do wzrostu produkcji mleka w kraju, co skutecznie przeciwdziała niedoborom żywności na rynku lokalnym.
Inne przykłady tureckich inicjatyw w ramach współpracy z Somalią to budowa nowoczesnej farmy drobiu w Mogadiszu oraz projekt rozwoju pszczelarstwa w Baidoa na południu kraju[12]. Oba przedsięwzięcia angażują lokalną ludność w pracę, która przyczynia się do zapobiegania przyszłym klęskom głodu. Zapewnienie samowystarczalności w zakresie produkcji własnej żywności wzmocni gospodarkę Somalii, uniezależniając ją od zagranicznych dostaw pomocy humanitarnej.
Islam stanowi istotny filar relacji turecko-somalijskich. Począwszy od XVI w., spoiwem łączącym oba państwa była społeczność muzułmańska, a obecnie, dzięki budowie meczetów i medres, stosunki Ankary z Mogadiszu ulegają zacieśnieniu. Republika Turcji w tym celu wykorzystuje działalność islamskich fundacji, takich jak İnsani Yardım Vakfı (IHH) i Darul Eytam Vakfı. Pierwsza z tych instytucji przyczyniła się do skonstruowania 10, a druga – 5 miejsc modlitw zarówno w stolicy, jak i na prowincji kraju[13].
Przykładami tego typu pomników przyjaźni islamskiej są:
Rozbudowa infrastruktury Somalii
Turcja, chcąc zmaksymalizować korzyści płynące z odbudowy Somalii, postanowiła zaangażować również swoje przedsiębiorstwa krajowe. Uruchomienie pierwszego połączenia lotniczego z Mogadiszu, zainicjowanego przez linie lotnicze Turkish Airlines (THY) w 2012 r., otworzyło nowe możliwości inwestycyjne w regionie Rogu Afryki[14]. Połączenie to umożliwia szybszy przepływ ludzi i kapitału, dzięki czemu lokalny biznes może rozwijać się w szybszym tempie. W ramach realizacji polityki wobec Somalii Turcja skutecznie rozbudowuje infrastrukturę tego kraju. Przykładem tych działań jest budowa 35 kilometrów dróg, które usprawnią transport towarów na rynku wewnętrznym.
Turecka firma Favori LLC przyczyniła się do poprawy jakości somalijskiej infrastruktury lotniczej, modernizując m.in. międzynarodowy port lotniczy Aden Adde[15]. W zamian za realizację tej inwestycji przedsiębiorstwo uzyskało 20-letni kontrakt na pełnienie funkcji głównego operatora tego portu, co zapewnia mu stabilne i wysokie dochody. Należy jednak pamiętać, że grupa Favori LLC spotkała się z falą krytyki wywołaną oskarżeniami o korupcję, naruszenia praw pracowniczych, napastowanie seksualne oraz nadużycia władzy, kierowanymi przeciwko przewodniczącemu działu zasobów ludzkich spółki, Ertuğrulowi Karaferiyeliemu. W 2024 r. został on jednak oczyszczony poprzez bezpośrednie ułaskawienie R.T. Erdoğana[16].
Republika Turcji dąży do wykorzystania strategicznego położenia Somalii, usytuowanej na przecięciu morskich szlaków handlowych Morza Czerwonego i Oceanu Indyjskiego. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się bowiem Zatoka Adeńska oraz cieśnina Bab al-Mandab, przez które przechodzi około 12 % światowego handlu, a każdego dnia transportowanych jest ponad 6 milionów baryłek ropy naftowej[17]. Inwestycje tureckie w tym obszarze skupiają się na dwóch celach: rozbudowie przemysłu naftowego oraz modernizacji i zwiększeniu zdolności operacyjnych portów morskich. Pierwszy z nich realizowany jest za pośrednictwem państwowej spółki Turkish Petroleum (TPAO), odpowiedzialnej za zbadanie obszaru morskiego o powierzchni 16 tys. km2 w poszukiwaniu złóż węglowodorów. Dzięki tej inwestycji Turcja stanie się również głównym wydobywcą i eksporterem odnalezionych surowców, co odblokuje znaczny przychód kapitału[18]. Drugi projekt zakłada rozbudowę portu w Mogadiszu, będącego najważniejszym obiektem tego typu w Somalii. Za realizację przedsięwzięcia odpowiedzialne jest konsorcjum Albayrak. Plan zakłada nie tylko unowocześnienie istniejącej już infrastruktury, ale także usprawnienie połączenia kolejowego, które umożliwi szybszy transport towarów. Należy zauważyć, że przystań ta ma istotne znaczenie dla tureckiego biznesu, gdyż 70% wszystkich dóbr przeładowywanych w porcie pochodzi z Turcji[19]. Czynnik ten wpływa korzystnie na rozwój handlu pomiędzy państwami, który w 2025 r. ukształtował się na poziomie 424 mln dolarów[20].
Geograficzne położenie Somalii jest wyjątkowe nie tylko ze względu na dostęp do międzynarodowych szlaków morskich i ważnych akwenów, ale także z powodu przebiegania równika przez obszar tego kraju. Dzięki temu potencjalne podróże kosmiczne z tego miejsca mogą stać się prostsze w realizacji oraz tańsze, gdyż dystans, który musi odbyć rakieta, ulega skróceniu. Długoletnie wyniszczające działania wojny domowej oraz słabość władzy centralnej, przez dekady uniemożliwiały wykorzystanie strategicznej lokalizacji państwa. W ramach kolejnego etapu rozszerzania polityki rozwojowej Turcja dostrzegła możliwość budowy własnej bazy kosmicznej w Somalii. 30 grudnia 2025 r. minister przemysłu i technologii, Mehmet Fatih Kacır, ogłosił, że w wyniku podpisania umowy z rządem somalijskim pierwsze prace nad takim obiektem mogą się rozpocząć w najbliższym czasie[21]. Oddanie konstrukcji do użytku planowane jest już na 2030 r., a jej funkcjonowanie ma umożliwić Turcji testowanie i wystrzeliwanie statków kosmicznych własnej produkcji. Dzięki temu Ankara nie tylko przyczyni się do rozwoju technologii, ale także zyskua prestiż na arenie międzynarodowej.
Inwestycje tureckie w infrastrukturę Somalii nie koncentrują się tylko na obiektach o znaczeniu strategicznym. Ankara skutecznie wykorzystuje potencjał swoich przedsiębiorstw budowlanych do poprawy sytuacji mieszkalnictwa na somalijskim rynku. Przykładem tego jest m.in. konsorcjum Istanbul Mogadishu Group of Companies, które zajmuje się konstrukcją nowych bloków mieszkalnych[22]. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych technologii oraz stworzeniu lokalnej bazy materiałów budowlanych, realizacja podpisanych kontraktów postępuje w szybkim tempie, a oferowany produkt utrzymuje wysoki standard.
Turcja jako strategiczny partner wojskowy Somalii
Podjęcie się realizacji wielowymiarowych inwestycji rozwojowych w Somalii byłoby niemożliwe bez ustabilizowania sytuacji wewnętrznej. Rola Turcji w procesie umocnienia somalijskiej władzy centralnej stała się istotnym czynnikiem gwarantującym bezpieczeństwo. Na mocy bilateralnych porozumień zawartych przez Ankarę i Mogadiszu, w 2017 r. rozpoczęto pracę nad budową bazy wojskowej TURKSOM. Zadaniem tej placówki było szkolenie somalijskich sił zbrojnych i policji przy pomocy tureckich doradców militarnych[23]. Jednostki, które pozyskały edukację w tym ośrodku, jak na przykład „Orle Brygady”, zostały wysłane do zwalczania terrorystów z islamistycznej organizacji Asz-Szabab. Turecki rząd czerpie również liczne geopolityczne korzyści z działalności TURKSOM, która stała się punktem wyjścia do poszerzania swojej regionalnej strefy wpływów. Warto zauważyć, że obiekt ten jest największym kompleksem zamorskich baz wojskowych Turcji, co świadczy o dużych ambicjach państwa w pozyskaniu uznania międzynarodowego i statusu globalnej potęgi.
Dnia 8 lipca 2024 r. strona turecka podpisała z Somalią strategiczne porozumienie, zakładające wspólne działania w zakresie ochrony i zabezpieczenia wybrzeży kraju. Na mocy tego układu zadaniem Ankary jest wyposażenie i szkolenie somalijskiej marynarki wojennej oraz wspólne patrolowanie obszarów morskich kraju. Kontrola nad strategicznymi szlakami wodnymi była piętą achillesową Mogadiszu od czasów wojny domowej, podczas której powstały liczne grupy zajmujące się piractwem morskim. Ugrupowania te porywały statki handlowe celem pozyskania wysokiego okupu, co skutecznie uniemożliwiało swobodny przepływ towarów tą drogą. Dzięki wspólnemu przedsięwzięciu turecko-somalijskiemu ich działalność jest ograniczona. W zamian za te działania Republika Turcji uzyskała prawo do pozyskiwania 30% przychodów z wyłącznej strefy ekonomicznej Somalii przez następne 10 lat[24].
Prezydent Erdoğan dąży do dalszego zacieśniania kooperacji militarnej ze stroną somalijską. Służyć temu mają dostawy uzbrojenia, takiego jak chociażby opancerzone pojazdy wojskowe „Kirpi” odporne na miny i zasadzki (MRAP), śmigłowce szturmowe T129 ATAK oraz drony Bayraktar[25]. Warto zauważyć, że Turcja w ten sposób poszerza możliwości produkcyjne swoich krajowych przedsiębiorstw zbrojeniowych, przyczyniając się tym samym do sprawdzenia efektywności ich produktów w warunkach bojowych. Tureckie uzbrojenie poprzez takie działania zyskuje światową renomę i pozyskuje nowe kontrakty międzynarodowe.
Wysyłanie broni przez Turcję jest skoordynowane ze zwiększaniem kontyngentu wojsk stacjonującego w bazie TURKSOM. W 2025 r. liczba aktywnego personelu została zwiększona o kolejne 500 osób, w tym 300 antyterrorystów. Obecnie w Somalii stacjonuje ponad 800 tureckich żołnierzy zajmujących się czynną walką z islamskim terroryzmem, prowadzeniem szkoleń wojskowych oraz obsługą placówki i zaopatrzeniem[26]. Ich obecność wzmacnia pozycję Ankary w regionie Afryki Wschodniej, wspiera odbudowę stabilności tego obszaru oraz kreuje wizerunek Turcji jako odpowiedzialnego gracza i gwaranta bezpieczeństwa.
Republika Turcji jako dyplomatyczne wsparcie Somalii
Istotnym elementem polityki tureckiej względem Somalii było udzielenie szerokiego poparcia dyplomatycznego dla władzy w Mogadiszu. Dzięki wspólnym inwestycjom rozwojowym oraz skoordynowanemu zwalczaniu islamskiego radykalizmu, Ankara wzmocniła pozycję i legitymizm somalijskiego rządu. Należy jednak zwrócić uwagę na wewnętrzny spór terytorialny Rogu Afryki, który podważa wszystkie wyżej wymienione działania.
Państwo somalijskie oparte na zasadach federalnych zmaga się nie tylko z walkami klanowymi, ale także z pozostałością po przeszłości kolonialnej. Somaliland, obejmujący północne prowincje kraju, był dawniej zarządzany przez Brytyjczyków. Region ten odziedziczył sprawniej funkcjonującą administrację i nie został zniszczony w takim samym stopniu przez wojnę domową jak pozostała część Somalii. Wzmocniło to tendencje separatystyczne – obszar ogłosił niepodległość w 1991 r., jednak nie uzyskał międzynarodowego uznania i wciąż jest uważany za integralną część Somalii.
Tę słabość państwa somalijskiego chciał wykorzystać jej sąsiad i dawny rywal – Etiopia. Napięcia w stosunkach bilateralnych pomiędzy tymi państwami sięgają czasów wojny o Ogaden, zamieszkany przez ludy Somalów. Po zakończeniu konfliktu z plemieniem Tigray Addis Abeba, pod przywództwem Abiego Ahmeta, pragnęła wzmocnić swoją pozycję regionalną. Problemem Etiopii jest brak bezpośredniego dostępu do morza, przez co handel zagraniczny jest utrudniony. W związku z tym 1 stycznia 2024 r. Etiopia podpisała memorandum porozumienia z Somalilandem, zgodnie z którym uzyskała prawo do 50-letniej dzierżawy 20-kilometrowego pasu brzegowego w celu rozbudowy infrastruktury portowej[27]. Chociaż porozumienie nie wiązało się z uznaniem Somalilandu przez stronę etiopską za niezależny podmiot państwowy, jego zawarcie bez zgody władz centralnych zaostrzyło stosunki z Mogadiszu.
Turcja postanowiła zainterweniować i przyjąć postawę mediatora w tym sporze. Za sprawą propozycji prezydenta Erdoğana dotyczącej przeprowadzenia negocjacji, liderzy Etiopii i Somalii spotkali się w Ankarze w grudniu 2024 r. w celu zakończenia konfliktu. Dzięki tym działaniom udało się wypracować wspólne porozumienie, które nazwano Deklaracją Ankarską. Na mocy tego dokumentu strona etiopska zrzekła się dotychczasowych kontaktów z Somalilandem w zamian za ułatwiony dostęp do somalijskich portów[28]. Ugodę, podpisaną przez przedstawicieli wszystkich trzech państw, należy uznać za sukces Turcji. Dzięki skutecznym mediacjom udało się opracować dokument gwarantujący zachowanie integralności Somalii oraz umożliwiający Etiopii swobodny dostęp do portów na Morzu Czerwonym. Wydarzenie to wzmocniło wizerunek Turcji jako skutecznego rozjemcy w sporach międzynarodowych.
Problematyka separatyzmu Somalilandu powróciła do dyskursu o stosunkach międzynarodowych wraz z uznaniem niepodległości tego regionu przez Izrael 26 grudnia 2025 r. Wydarzenie to wywołało natychmiastowy sprzeciw nie tylko strony somalijskiej, ale także szeroko pojętego Bliskiego Wschodu. Republika Turcji jednoznacznie opowiedziała się po stronie Mogadiszu, a sam Erdoğan spotkał się z premierem Somalii Hassanem Szeikhiem Mohamudem w Stambule 30 grudnia 2025 r. Podczas rozmów lider AKP wyraził swoje wsparcie dla somalijskiej integralności terytorialnej oraz ostro skrytykował działania Izraela, nazywając je ,,nieakceptowalnymi”. Warto też zauważyć, że Ankara podniosła kwestię uznania Somalilandu przez Izrael na forum Organizacji Współpracy Islamskiej. W trakcie 22. nadzwyczajnej sesji, zorganizowanej w Dżeddzie 10 stycznia 2026 r., Musa Kulaklıkaya, reprezentujący Turcję, podkreślił wsparcie swojego kraju dla suwerenności i integralności Somalii[29]. Na uwagę zasługuje fakt, że wszyscy członkowie jednoznacznie sprzeciwili się izraelskiej próbie destabilizacji państwa somalijskiego[30].
Wnioski
Jak można zauważyć stosunki Turcji z Somalią cechują się wielopłaszczyznową współpracą. Fundamentem przyjaźni między tymi państwami jest przede wszystkim wspólna historia sięgająca XVI wieku oraz poczucie islamskiej wspólnoty. Obecnie partnerstwo oparte jest na trzech filarach, którymi są rozwój gospodarczy, bezpieczeństwo i dyplomacja.
Ankara udzielając wsparcia Mogadiszu nie tylko zacieśnia swoje relacje bilateralne, ale także podnosi swoją rangę na arenie międzynarodowej. Dzięki temu Turcja jest postrzegana jako niezawodny partner handlowy. Obszary, w które strona turecka zainwestowała swoją pomoc, przyczyniają się do odbudowy gospodarki Somalii. Dzięki temu kraj ten nie będzie już musiał polegać na zagranicznych dostawach żywności i innych zasobów pełniących funkcję „kroplówki”, lecz będzie w stanie stworzyć warunki do trwałego i stabilnego rozwoju.
Turcja, poprzez wsparcie militarne w postaci dostaw uzbrojenia oraz stacjonowania żołnierzy w jednostce TURKSOM, aktywnie uczestniczy w zwalczaniu bojowników Asz-Szabab. Działania te wzmacniają legitymizację władz centralnych w Mogadiszu oraz korzystnie wpływają na produkcję w tureckim przemyśle zbrojeniowym. Obecność tureckiej bazy wojskowej świadczy o znaczących możliwościach kraju jako gwaranta bezpieczeństwa oraz tworzy przyczółek dla dalszej ekspansji na obszarze Rogu Afryki.
Co więcej, Recep Tayyip Erdoğan aktywnie uczestniczy w procesie zacieśniania relacji z Somalią poprzez mediację z Etiopią oraz udzielanie wsparcia w sporze dotyczącym kwestii międzynarodowego uznania Somalilandu. Przyczynia się to do poprawy wzajemnych relacji pomiędzy aktorami i również tworzy pozytywny wizerunek Turcji jako państwa zdolnego do rozwiązywania trudnych konfliktów poprzez skuteczną dyplomację.
Należy jednak zauważyć, że turecka polityka względem Somalii ma neokolonialny charakter. Inwestowanie w strategiczne obszary gospodarki ma przede wszystkim służyć Turcji, podnosząc jej międzynarodowy prestiż. Pomoc niesiona przez stronę turecką nie jest bezinteresowna, gdyż wiąże się z czerpaniem przez nią daleko idących korzyści materialnych, takich jak uprzywilejowany status handlowy, monopol w branżach infrastrukturalnych, pozyskiwanie dochodów z wyłącznej strefy ekonomicznej czy kontrola wydobycia ropy naftowej. Co więcej, zależna od Turcji polityka bezpieczeństwa Somalii może w przyszłości doprowadzić do interwencji zbrojnej. Za pomocą takiej strategii Ankara pozyskuje narzędzia do wywierania wpływów na Mogadiszu, które jest zbyt słabe, aby samodzielnie egzekwować swoją władzę. Wyżej wymienione czynniki świadczą o oportunizmie tureckiej dyplomacji, która wykorzystuje zarówno miękką, jak i twardą siłę do poszerzania swojej strefy wpływów.
[1] J. M. Shaw, The Ethiopian-Adal War 1529-1543: the conquest of Abyssinia, Helion & Company, Warwick, 2021.
[2] Operation Open Shield, North Atlantic Treaty Organisation, https://mc.nato.int/missions/operation-ocean-shield, (dostęp: 06.01.2026 r.).
[3] E. Bacchi, A timeline of the Turkish Africa policy, Hypotheses, 21.07.2015, https://ovipot.hypotheses.org/13639, (dostęp: 06.01.2026 r.).
[4] Somalia famine: Turkish PM Erdogan visits Mogadishu, BBC News, 19.08.2011, https://www.bbc.com/news/world-africa-14588960, (dostęp: 06.01.2026 r.).
[5] Ibidem.
[6] Relations between Turkey and Somalia, Republic of Türkiye Ministry of Foreign Affairs, https://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-somalia.en.mfa, (dostęp: 06.01.2026 r.).
[7] TIKA advances Somalia’s development with over 500 projects since 2011, Daily Sabah, 15.09.2025, https://www.dailysabah.com/turkiye/tika-advances-somalias-development-with-over-500-projects-since-2011/news, (dostęp: 06.01.2026 r.).
[8] Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above) - Somalia, Fed. Rep., World Bank, 09.2025, https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=SO, (dostęp: 06.01.2025 r.).
[9] Somalia Maarif Schools, Maarif Okulları, https://so.maarifschool.org/page/somalia-maarif-schools, (dostęp: 07.01.2026 r.).
[10] TİKA Built a Health Center in Somalia, Türk İşbirliği ve Koordinasyon İdaresi Başkanlığı, 14.04.2022, https://tika.gov.tr/en/detail-tika_built_a_health_center_in_somalia/, (dostęp: 07.01.2026 r.).
[11] TİKA Built an Ice Cream Production Plant in Somalia, TİKA, 21.09.2023, https://tika.gov.tr/en/detail-tika_built_an_ice_cream_production_plant_in_somalia-2/, (dostęp: 07.01.2026 r.).
[12] TİKA Supports Modern Poultry Farming in Somalia, TİKA, 06.10.2021, https://tika.gov.tr/en/detail-tika_supports_modern_poultry_farming_in_somalia/, (dostęp: 07.01.2026 r.); TİKA Supports Rural Development in Somalia, TİKA, 21.10.2021, https://tika.gov.tr/en/detail-tika_supports_rural_development_in_somalia/, (dostęp: 07.01.2026 r.).
[13] Two new mosques in Somalia, İnsani Yardım Vakfı, 22.06.2022, https://ihh.org.tr/en/news/ihh-somalide-iki-yeni-cami-insa-etti, (dostęp: 07.01.2026 r.); Darul Eytam Vakfı , https://daruleytam.org/?s=Somali+cami, dostęp: (07.01.2026 r.);
[14] Turkish Airlines starts regular flights to Somalia, Daily Sabah, 06.03.2012, https://www.dailysabah.com/business/2012/03/06/turkish-airlines-starts-regular-flights-to-somalia, (dostęp: 08.01.2026 r.).
[15] Somalia Aden Abdulle International Airport, Favori Airports, http://www.favoriairports.com/en/airports/aden-abdulle-international-airport, (dostęp: 08.01.2026 r.).
[16] A. Bozkurt, Turkish firm operating Mogadishu airport shielded by President Erdogan amid controversial practices, Nordic Monitor, 30.12.2024, https://nordicmonitor.com/2024/12/turkish-firm-operating-mogadishu-airport-shielded-by-president-erdogan-amid-controversial-practices/, (dostęp: 08.01.2026).
[17] A. S. Abdisamad, New doors for prosperity: Untapped projects for Türkiye-Somalia co-op, Daily Sabah, 07.04.2025, https://www.dailysabah.com/opinion/op-ed/new-doors-for-prosperity-untapped-projects-for-turkiye-somalia-co-op, (dostęp: 08.01.2026 r.).
[18] Türkiye, Somalia sign onshore hydrocarbon exploration deal, TRT World, 10.04.2025, https://www.trtworld.com/article/21dd2748276e, (dostęp: 08.01.2026 r.).
[19] G. Kavak, A. Satti, E. Yildirim, Turkish firm modernizes and runs Somalia’s gateway, Anadolu Ajansı ,26.09.2025, https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-firm-modernizes-and-runs-somalia-s-gateway/3700103, (dostęp: 08.01.2026 r.).
[20] Turkey/Somalia, The Observatory of Economic Complexity, https://oec.world/en/profile/bilateral-country/tur/partner/som, (dostęp: 08.01.2026 r.).
[21] E.K. Alpay, Somalia spaceport to give Türkiye a foothold in global launch industry, TRT World, 06.01.2026, https://www.trtworld.com/article/e8e867fd877f, (dostęp: 09.01.2026 r.).
[22] Istanbul Mogadiushu Group of Companies, https://istanbulmogadishu.com, (dostęp: 09.01.2026 r.).
[23] TURKSOM military base trains Somali forces since 2017, Daily Sabah, 09.10.2025, https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turksom-military-base-trains-somali-forces-since-2017, (dostęp: 09.01.2026 r.).
[24] Turkey Backs Somalia in Ongoing Battle Against Illegal Foreign Trawlers, Africa Defence Forum, 22.04.2025, https://adf-magazine.com/2025/04/turkey-backs-somalia-in-ongoing-battle-against-illegal-foreign-trawlers/, (dostęp: 09.01.2026 r.).
[25] M. Dhaysane, Turkey donates 22 military vehicles to Somalia, AA, 16.08.2021, https://www.aa.com.tr/en/africa/turkey-donates-22-military-vehicles-to-somalia/2336552, (dostęp: 09.01.2026 r.); R. Manuel, Turkey Supplies Combat, Utility Helicopters to Somalia, The Defence Post, 05.06.2025, https://thedefensepost.com/2025/06/05/somalia-helicopters-turkey/, (dostęp: 09.01.2026 r.).
[26] Turkey Deploys More Forces to Help in al-Shabaab Fight, ADF, 20.05.2025, https://adf-magazine.com/2025/05/turkey-deploys-more-forces-to-help-in-al-shabaab-fight/, (dostęp: 09.01.2026 r.).
[27] The Ethiopia–Somaliland deal, The International Institute for Strategic Studies, https://www.iiss.org/publications/strategic-comments/2024/03/the-ethiopia-somaliland-deal/, (dostęp: 11.01.2026 r.).
[28] Türkiye Cumhuriyeti’nin kolaylaştırıcılığıyla Etiyopya Federal Demokratik Cumhuriyeti ve Somali Federal Cumhuriyeti’nin Ankara Bildiris, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, https://www.mfa.gov.tr/etiyopya-federal-demokratik-cumhuriyeti-ve-somali-federal-cumhuriyeti-nin-ankara-bildirisi.tr.mfa, (dostęp: 11.01.2026 r.).
[29] Türkiye, OIC voice Somalia support over Israel's Somaliland move, D.S., 11.01.2026, https://www.dailysabah.com/world/africa/turkiye-oic-voice-somalia-support-over-israels-somaliland-move, (dostęp: 11.01.2026 r.).
[30] Resolutions adopted by the the 22nd extraordinary session of the Council of Foreign Ministers of the member states of the Organisation of Islamic Cooperation, Organisation of Islamic Cooperation, 10.01.2026, https://new.oic-oci.org/SitePages/ConferenceDetailsConferenceWiseEN.aspx?Item=685, (dostęp: 11.01.2026 r.).
